سرلشكر پاسدار دكتر سيد يحيى صفوى -عضو هيأت علمى دانشگاه امام حسين(ع)

2-1-2) طرح و مدل تجزيه و تحليل ناحيه‏اى

    اهميت هر ناحيه جغرافيايى در رويارويى با تغييرات فصلى، چرخه‏اى، اتفاقى و ناگهانى سنجيده مى‏شود و فرماندهان و كارشناسان نظامى در رده‏هاى بالاى ستادى بايد در هماهنگى با مأموريتها، وضعيت‏ها،نيروهاى موجود در هر طرف و تخصص و كارآيى فن‏آورى ارزيابى نمايند. تأثير و نفوذى كه جغرافياى طبيعى، انسانى و نظامى / سياسى بر طرحها، برنامه‏ها و عمليات نظامى در هر سطح و مقطعى دارد، ضرورت بررسى همه جانبه و سرعت در تجزيه و تحليل و دستيابى سريع به اطلاعات جغرافيايى را همواره مورد تأكيد مى‏نمايد.1

2-1-2-1) پايگاه داده‏هاى جغرافيايى

    پايگاه داده‏اى كليه حقايق مربوط به جغرافيا و اساس و شالوده آناليز هر ناحيه را تشكيل مى‏دهد. بررسى و مطالعات برجسته‏اى نظير رابطه‏هاى مكان / فضايى، توپوگرافى، اقليم شناسى، هواشناسى، جمعيت، الگوهاى شهرى و روستايى، شبكه حمل و نقل و سازه‏هاى دست بشر از جمله بناى اصلى يك پايگاه داده‏اى را تشكيل مى‏دهد. پايگاه داده‏اى جغرافيايى متناسب باتكنيك‏هاى مختلف تجزيه و تحليل پاسخگوى بسيارى از نيازهاى تجزيه و تحليل ناحيه‏اى را فـراهم مى‏سازد.

جدول (1): طرح آناليز ناحيه‏ اى 2


پايگاه داده‏اى جغرافيايى

آب و هوا درياواقيانوس ژئومورفولوژى مشخصات زمين
اقليم آب دريا شكل و شماى زمين موقعيت
داده‏ هاى نور جذر و مد و جريانات‏ دريايى زهكشى اندازه
آفتابگيرى امواج زمين شناسى شكل
سايه باران آبهاى ساحلى خاك روئيدنيها


 
   
 
   

جغرافياى فرهنگى (انسانى)

جاده‏ ها شهرهاى بزرگ الگوى جمعيتى
راه آهن شهرهاى كوچك نرخ رشد
فرودگاه ‏ها پايگاه نظامى گروه‏ها، طايفه‏ ها و قبيله‏ ها
سدها،بنادر تأسيسات مذهب و زبان
آبراهه استحكامات بهداشت عمومى و آموزش
خطوط لوله و انتقال نيرو صنايع مهم  

 


مأموريتهاى نظامى

جنگ غير متعارف نبرد تهاجمى (آفندى)
عمليات ضد شورش نبرد تدافعى (دفاعى)
عمليات ضد تروريستى نيروهاى پاسدار صلح
عمليات روانى شناسايى
كمك‏هاى انسان دوستانه پشتيبانى/ لجستيكى
  جستجو و نجات

 
   

 
 

كاربردهاى نظامى

تجزيه و تحليل لجستيكى تجزيه و تحليل تاكتيكى تجزيه و تحليل استراتژيكى
تداركات زمين‏ حساس(داراى‏ امتياز نظامى) ژئوپلتيك
تعبير و نگهدارى ديده ‏بانى نواحى محورى و اصلى
حمل و نقل ميدان آتش قابليت استراتژيكى
ساخت و ساز پوشش و اختفاء نيروهاى ائتلافى
مراقبت پزشكى موانع زير ساختها
  راههاى دسترسى  

  

 

اثرات ناشى از روشهاى برخورد (عمل)

اثرات روشهاى اثرات روشهاى
اتخاذ شده بر نيروهاى دشمن اتخاذ شده بر نيروهاى خودى


 

مأموريتهاى نظامى

    اهميت و برجستگى اطلاعات جغرافيايى زمانى مشخص مى‏گردد كه بتوان آنهارا در ارتباط تنگاتنگ با مأموريتهاى نظامى بكار گرفت. فرماندهان نيروهاى مسلح در دنياى كنونى بايد آمادگى كامل اجراى مأموريتهاى مختلف نظامى را در زمينه‏هاى مختلف داشته باشند و انجام موفق هر نوع مأموريت با سازماندهى رسمى و يا غيررسمى باتوجه به تجزيه و تحليل ناحيه جغرافيايى محل مأموريت ميسراست.



پيامدهاى نظامى

    جزئيات شناسايى و تشخيص‏ها، مقوله‏هاى استراتژى، تاكتيكى و لجستيكى را در بر مى‏گيرد. كه هر يك به ترتيب خود در حيطه وظايف طرح‏ريزان و برنامه‏ريزان در سطح ملى، فرماندهان نظامى، نيروهاى پشتيبانى است كه در تداركات، تعمير و نگهدارى، حمل ونقل، مهندسى پزشكى تخصص دارند.



تجزيه وتحليل ناحيه‏اى در سطح ملى

     تجزيه وتحليل ناحيه‏اى در سطح ملى موضوعاتى را در بر مى‏گيرد كه نظامى / سياسى باشد و در اين محدوده بايد از خطوط ارتباطى موردنياز برخوردار بود، تابتوان به نواحى دوردست حوزه و ميدان مسئوليت خود دسترسى داشت. پس از رسيدن به موقعيت از پيش تعيين شده بايستى توانايى تشكيل نيروهاى مشترك را داشت و زيرساختهاى سودمندى را كه از نظرنظامى داراى اهميت است برآورده كرد.

تجزيه و تحليل استراتژيكى (در سطح ملى)

    نواحى ثقل و هسته نيروهاى دشمن راكه داراى اهداف بزرگ سياسى، فرهنگى، نظامى، تصرف، نگهدارى و تخريب هستند و ياكنترل آنها موجب امتياز و برترى برجسته‏اى مى‏شود، مورد ارزيابى قرار مى‏دهد.

آناليز تحليلى ناحيه‏اى تاكتيكى

    تحليل‏هاى ناحيه‏اى كه براى نيروهاى رزمى ارائه مى‏شود، اراضى كليدى و حساس، راههاى دسترسى، موانع طبيعى، پوشش، اختفاء، ديده‏بانى و ميدان آتش را مورد تأكيد قرار مى‏دهد.

اراضى كليدى و حساس3 : نيروهاى مسلح در طى عمليات رزمى به برترى‏هاى ويژه‏اى دست مى‏يابند كه توانايى نگهدارى، كنترل يا تخريب زمين حساس و كليدى رادارند و از نظر استراتژيكى در رده پايين‏تر از نواحى هسته‏اى حساس است. از موارد بارز اين نوع اراضى كليدى و حساس مى‏توان به مراكز فرماندهى و مقر نظامى و نيز نقاط گلوگاهى جغرافيايى، مراكز ارتباطى و مخابراتى، تأسيسات لجستيكى، نيروگاهى، سدها، فرودگاهها، بنادر، راه‏آهن و تقاطع جاده‏اى اشاره كرد. از آنجايى كه فرماندهان ارشد و نيروى تحت فرماندهى آنها داراى ديدگاههاى متفاوتى هستند، لذا عوارض يا مشخصه‏هاى طبيعى در هر رده يا درجه نظامى متفاوت جلوه مى‏كنند. براى نمونه، تمامى يك شبه جزيره براى فرماندهان ارشد، اراضى حساس و كليدى به شمار مى‏رود، در صورتى كه در رده فرماندهى پايين‏تر، ابتدا شهر ساحلى و سپس پايگاه نيروى دريايى مستقر در آن را زمين حساس و كليدى مى‏دانند و هر چه به رده پايين فرماندهى نزديك شويم، اسكله و سپس انبارهايى كه در اسكله موجود است، زمين حساس وكليدى بشمار مى‏رود.

راههاى دسترسى 4: ارزش راههاى خشكى، آبى وهوايى نيز در سطوح فرماندهى تفاوت پيدا مى‏كند. دسترسى‏هايى كه براى نيروهاى خودى از جاذبه برخوردار است، بندرت با طرحهاى مانور دشمن سازگارى وتناسب دارند وبرعكس دسترسى‏كه براى نيروهاى دشمن مناسب است، براى نيروهاى خودى جاذب نمى‏باشد. متقابلاً فرماندهان هوشيار اقدام به انتخاب مسيرهايى مى‏نمايند كه دشمن هرگز آنرا نداند و موجبات غافلگيرى دشمن را فراهم مى‏آورد.

موانع5 : موانعى كه در سر راه دسترسى به اهداف نظامى قرار دارند، شامل: كوهستانها، رودخانه‏هاى غيرقابل گذر، باتلاقها، شيب‏هاى تند، توده‏هاى عميق برف، جنگلهاى انبوه، اراضى سيلابى، تپه‏هاى مرجانى، مراكز شهرى، ميادين مين، گودالهاى ضدتانك، موانع جاده‏اى پلهاى منفجر شده و باند فرودگاه كه براثر آتش آتشبارها و يا براثر اصابت گلوله‏هاى بمب‏افكن‏ها پر از حفره و گودال شده‏اند. فاصله و قابليت دسترسى از راه درياها هم غيرعادى (كوه يخ، جزاير وتپه‏هاى مرجانى) است، اما توپوگرافى
     زيرآب مانعى براى حركت زير دريايى بشمار مى‏رود. آب و هواى نامناسب معمولاً عمليات را در هوا و دريا باز مى‏دارد، اراضى ناهموار و مضرس، معبرهاى پروازى را دچار نابسامانى مى‏كند و موانع غيرقابل لمس مثل عدم موقعيت در كسب اجازه پرواز از فراز كشورها عمليات هوايى را با محدوديت روبرو مى‏نمايد.

ديده‏ بانى و ميدان آتش 6 : نيروى زمينى در طى هزاران سال براى تصرف يا نابودى مقرهاى ديده‏بانى در برجها و قلل و ارتفاعات تلفات سنگينى را متحمل شدند. اگر موانعى چون ناهمواريهاى زمين، تراكم روئيدنيها و گياهان، باران، برف و بوران، مه، گردوغبار، دودوغيره در خط ديد نباشد، مرتفع‏ترين نقطه بهترين ديد را فراهم مى‏آورد. تاريكى قابليت ديد در زمين، دريا و هوا را كاهش مى‏دهد. مگر اينكه مجهز به وسايل ديد در شب باشند.

عوارض توپوگرافى : پوشش گياهى و ساختمانها كاربرد سلاحهاى هوا به زمين و زمين به زمين را محدود مى‏كنند.

پوشش و اختفاء7 : مقرهاى فرماندهى نيروهاى نظامى ، سيستم تسليحاتى و تأسيساتى آنها از پوشش كه همان حفاظت است، بيشتر سود مى‏برند تا از اختفاء ،كه صرفا جلوى ديدن را مى‏گيرد. براى مثال، تورهاى استتارى و بوته‏هاى گياهى ممكن است كه جلوى ديد دشمن را بگيرد، ولى هرگز سپر و حفاظت بهترى نيستند. سنگرهاى انفرادى در زمين كه مانع گلوله وتركش است، در مقابل حملات شيميايى بى‏اثر است.8



تحليل ناحيه‏اى از نظر لجستيكى

    كارشناسان امورلجستيكى از تحليلهاى ناحيه‏اى كه تكيه بر زمين حساس و كليدى، راههاى دسترسى به هدف، موانع، ديده‏بانى، ميدان آتش، پوشش واختفاء دارد كمتربهره مى‏برند. زيرا تمامى تلاش آنها در تداركات، تعمير و نگهدارى، حمل ونقل، ساخت و ساز و مراقبتهاى لازم است، لذا نياز به اطلاعات بهنگام در خصوص موضوعات متنوعى چون تأثير آب و هوا و زمين بر نيازهاى ويژه غذايى، پوشاك و پناهگاهى، دسترسى به انواع سنگ و الوار موردنياز براى ساخت و ساز و نگهدارى جاده‏ها،

 فرودگاهها، بنادر، انبارها و ديگر تأسيسات نظامى، بررسى موانع، تنگناها، راهها و مسيرهاى تداركاتى، وجود يا عدم وجود آب فراوان و موقعيت آلترناتيو راههاى دستيابى به آب، مسائل و مشكلات بهداشتى، امراض و بيماريهاى بومى منطقه‏اى، مشخصه‏هاى كميتى و كيفيتى نيروى كارمحلى، امور غيرنظامى و عمليات روانى نياز به تحليلهايى دارند كه خاص مقاصد آنهاتهيه شده است.

    اوج و نهايت هر تحليل ناحيه‏اى ارزيابى و مقايسه تأثيرات جغرافيايى برشيوه‏هاى عمل نيروهاى خودى و دشمن است. بابررسى مقايسه‏اى و ارزيابى مى‏توان نتايج حاصله را كه مزيت‏ها و معايب را بنحوى شفاهى بيان مى‏دارد، مورد استفاده طرحها قرار داد. فرماندهان نظامى در هر رده‏اى كه باشند بايد تصميم بگيرند كه در كجا؟ چه وقت ؟ چگونه؟ و با چه قدرت و توانايى ؟ مأموريت محوله را به نحواحسن به انجام رسانند.



2-1-2-2) نكات مورد توجه در تجزيه و تحليل ناحيه جغرافيايى

پايگاه داده‏اى زمانى زيربناى محكمى براى تحليل ناحيه‏اى بشمار مى‏رودكه جغرافياى طبيعى، انسانى و سياسى را مورد توجه قرارگيرد.

تحليل‏گران متخصص وقتى به نتايج درست و صحيحى دست مى‏يابند كه تكنيك‏ها را در زمانهاى مختلف آزموده باشند تا مطمئن گردند به كليه مطالعات و بررسيهاى مربوط توجه كافى شده است.
    

نيروهاى زمينى، دريايى، هوايى و موشكى به‏صورت مجزا اقدام‏به تحليل ناحيه‏اى مى‏زنند.

تحليل‏گران ناحيه‏اى با ارزيابى خود نيازهاى خاص هر يك از مأموريتها را برآورده مى‏سازند زيرا هر مأموريتى نياز به تفسير منحصر بفرد خود را دارد.

تأثيرعوامل جغرافيايى بر شيوه عمل نيروهاى خودى و دشمن از اهميت يكسانى برخورداراست.

تحليل‏هاى ناحيه‏اى پايدار نبوده، زيرا اهميت نظامى هر زمينى در مقابل تغييرات فصلى، چرخه‏اى و اتفاقى و نيز مأموريتهاى محوله دستخوش نوسان مى‏ گردد.



منبع:

صفوى، دكتر سيد يحيى: مقدمه‏اى بر جغرافيايى نظامى ايران (جلد1 - شمالغرب و غرب كشور)، سازمان جغرافيايى، تهران، 1378.


پي نوشت :
1) Collins, John M: Military Geography for and the public,

Brasseys, WASHINGTON. LONDON, 1998, P.339-341.

2) همان منبع، 3) Critical Terrain.P.340

4) Avenues of Approach.5) Obstacles

6) Observation and Fields of Fire.7) Cover and Concealment.

8) Collins, John M:Military Geography for and the Public,

Brasseys, Washington. London, 1998, P.343-344.

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید